گلستان؛ تلاقی اصالت اقوام، تنوع اقلیمی و خلاقیت درچهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر
گفتگوی خانم جلالی با مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گلستان
از میراث رنگارنگ پوشاک اقوام تا طراحی‌های نوین متناسب با سلیقه نسل جوان؛ دبیرخانه غیرمتمرکز استانی چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر در گلستان، فرصتی برای بازخوانی هویت بومی و معرفی ظرفیت‌های خلاقانه این خطه در عرصه ملی است.
گلستان را باید در تلاقی رنگ‌ها، فرهنگ‌ها و روایت‌های تاریخی‌اش شناخت؛ سرزمینی که تنوع قومی و زیستی، سیمای فرهنگی متفاوتی به آن بخشیده و هر گوشه‌اش بخشی از هویت دیرپای مردمان این خطه را بازتاب می‌دهد.
از پوشش اصیل زنان و مردان ترکمن با نقش‌ها، رنگ‌ها و سوزن‌دوزی‌های چشم‌نواز گرفته تا جلوه‌های فرهنگی اقوام سیستانی، قزلباش، مازندرانی، قزاق و دیگر گروه‌های قومی ساکن استان، هرکدام روایتگر بخشی از تاریخ، زیست اجتماعی و ذوق هنری مردمان گلستان هستند؛ روایت‌هایی که در تار و پود لباس‌های بومی، نقوش سنتی، شیوه‌های دوخت و انتخاب رنگ‌ها به یادگار مانده‌اند.
اما این هویت فرهنگی تنها در گذشته متوقف نمانده است. گلستان با برخورداری از تنوع جغرافیایی و اقلیمی، از سواحل دریای خزر و دشت‌های سرسبز تا جنگل‌های هیرکانی، ارتفاعات کوهستانی و مناطق خشک‌تر شرقی، ظرفیت‌های متنوعی برای الهام‌بخشی به هنر طراحی و تولید پوشاک دارد.
در چنین بستری، مد و لباس می‌تواند فراتر از یک صنعت یا جلوه‌ای از زیبایی‌شناسی، به زبان بیان هویت فرهنگی، بازآفرینی میراث بومی و پیوند سنت با زندگی امروز تبدیل شود؛ زبانی که اگر با نگاه خلاقانه نسل جدید همراه شود، امکان حضور دوباره عناصر اصیل فرهنگی در سبک پوشش معاصر را فراهم می‌کند.
اکنون با قرار گرفتن استان گلستان در مسیر میزبانی و فعالیت به‌عنوان دبیرخانه غیرمتمرکز استانی چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر، این فرصت فراهم شده است تا ظرفیت‌های فرهنگی و هنری استان از دریچه‌ای تازه دیده شود؛ فرصتی برای شناسایی استعدادها، حمایت از طراحان بومی و ایجاد ارتباط میان میراث پوشاک اقوام با جریان‌های نوین طراحی و تولید لباس.
در این مسیر، پرسش اصلی آن است که چگونه می‌توان اصالت پوشاک اقوام را حفظ کرد، اما آن را از قالب‌های صرفاً سنتی فراتر برد و به بخشی از زندگی روزمره نسل امروز تبدیل کرد؟ چگونه می‌توان جوان گلستانی را به پوشیدن لباسی ترغیب کرد که هم با سلیقه و سبک زندگی امروزی او هماهنگ باشد و هم نشانی از هویت قومی و فرهنگی‌اش را در خود داشته باشد؟
برای بررسی این ظرفیت‌ها، فرصت‌ها و چشم‌انداز پیش‌روی استان، در گفت‌وگویی با احمد گلچین، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گلستان، به سراغ ابعاد فرهنگی، هنری و اقتصادی این رویداد رفته‌ایم.
تنوع قومی و فرهنگی استان در رویکرد و برنامه‌ریزی
- آقای گلچین، با توجه به قرار گرفتن استان گلستان در جایگاه دبیرخانه غیرمتمرکز استانی چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر، ابتدا بفرمایید تنوع قومی و فرهنگی استان چه جایگاهی در رویکرد و برنامه‌ریزی این دبیرخانه دارد؟
ممنون از طرح این پرسش؛ به اعتقاد من، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فرهنگی استان گلستان، برخورداری از تنوع کم‌نظیر قومی و فرهنگی است. اقوام مختلفی همچون ترکمن، سیستانی، قزلباش، مازندرانی، قزاق و دیگر گروه‌های فرهنگی در این استان زندگی می‌کنند و هرکدام از این اقوام، میراث ارزشمندی در حوزه پوشاک، هنرهای سنتی، نقش‌ونگارها، رنگ‌شناسی و شیوه‌های دوخت دارند.
این تنوع، یک سرمایه فرهنگی ارزشمند برای استان و کشور محسوب می‌شود. ما معتقدیم پوشاک بومی صرفاً یک پوشش سنتی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی اقوام است.
رویکرد ما در دبیرخانه استانی این است که این ظرفیت‌ها را شناسایی و معرفی کنیم و زمینه‌ای فراهم شود تا طراحان و هنرمندان بتوانند با الهام از این میراث، آثار خلاقانه و متناسب با نیازهای امروز خلق کنند. در واقع، می‌خواهیم گلستان با هویت فرهنگی و تنوع قومی خود در این رویداد ملی حضور مؤثر و متمایزی داشته باشد.
اقلیم گلستان؛ منبع الهام برای طراحی‌های خلاقانه
2.بفرمایید علاوه بر تنوع قومی، گلستان از تنوع اقلیمی و جغرافیایی قابل توجهی نیز برخوردار است. از نگاه شما این ویژگی تا چه اندازه می‌تواند در شکل‌گیری ایده‌های تازه در طراحی و تولید پوشاک مؤثر باشد؟
یکی از موضوعاتی که باید در حوزه مد و لباس بیشتر مورد توجه قرار گیرد، ارتباط میان اقلیم، فرهنگ و طراحی پوشاک است.
استان گلستان به دلیل برخورداری از موقعیت جغرافیایی متنوع، از مناطق ساحلی و جلگه‌ای تا نواحی جنگلی، کوهستانی و مناطق شرقی، ظرفیت‌های متعددی برای الهام‌بخشی به طراحان دارد.
رنگ‌های طبیعت، بافت‌های الهام‌گرفته از محیط زندگی، نقوش سنتی و حتی شیوه‌های پوشش متناسب با شرایط آب‌وهوایی مناطق مختلف، می‌توانند به عناصر هویت‌بخش در طراحی لباس تبدیل شوند.
نگاه ما این است که طراحان گلستانی بتوانند از این تنوع طبیعی و فرهنگی به‌عنوان یک منبع الهام استفاده کنند و آثاری ارائه دهند که ضمن برخورداری از زیبایی و کارکرد مناسب، نشانه‌هایی از هویت جغرافیایی و فرهنگی استان را نیز با خود داشته باشند.
از اصالت لباس‌های بومی تا سلیقه نسل جدید
3.یکی از چالش‌های مهم در حوزه مد و لباس، ایجاد ارتباط میان پوشاک سنتی و سلیقه نسل جوان است. به نظر شما چگونه می‌توان عناصر پوشش اقوام گلستان را با طراحی‌های روز تلفیق کرد تا جوانان نیز از این آثار استقبال کنند؟
این موضوع از محورهای مهمی است که باید در برنامه‌ریزی‌های حوزه مد و لباس مورد توجه قرار گیرد. نسل جوان امروز دارای سلیقه، نیازها و سبک زندگی متفاوتی است و طبیعی است که طراحی پوشاک نیز باید متناسب با این تحولات پیش برود.
البته این به معنای فاصله گرفتن از هویت و اصالت فرهنگی نیست. اتفاقاً معتقدیم می‌توان با شناخت دقیق عناصر پوشاک بومی، از نقوش، رنگ‌ها، سوزن‌دوزی‌ها، بافت‌ها و هنرهای سنتی اقوام در طراحی لباس‌های امروزی استفاده کرد.
برای مثال، می‌توان از نقش‌مایه‌های اصیل ترکمن یا هنرهای تزئینی و دوخت سنتی اقوام مختلف در طراحی پوشاک روزمره، لباس‌های مناسب جوانان و حتی اکسسوری‌های مدرن بهره گرفت؛ به‌گونه‌ای که محصول نهایی هم با سلیقه نسل جدید سازگار باشد و هم هویت فرهنگی آن قابل تشخیص بماند.
نکته مهم این است که جوانان خودشان نیز باید در این فرایند نقش داشته باشند. باید به خلاقیت، ایده‌پردازی و نگاه نوآورانه طراحان جوان میدان بدهیم تا بتوانند با زبان هنری خودشان، هویت قومی و فرهنگی‌شان را در قالب طراحی‌های جدید بازتاب دهند.
هدف ما این است که پوشاک بومی از یک میراث صرفاً مناسبتی یا تشریفاتی فراتر برود و بتواند در زندگی روزمره نسل امروز نیز جایگاه پیدا کند.
مد و لباس؛ فرصتی برای اشتغال و رونق اقتصاد فرهنگ
4.دبیرخانه‌های غیرمتمرکز استانی علاوه بر معرفی ظرفیت‌های فرهنگی، می‌توانند زمینه ارتباط میان هنرمندان و فعالان اقتصادی را نیز فراهم کنند. این موضوع در برنامه‌های استان گلستان چه جایگاهی دارد؟
نگاه ما به جشنواره نباید صرفاً به برگزاری یک رویداد و ارائه آثار محدود شود. یکی از اهداف مهم، ایجاد زمینه برای شناسایی استعدادها و فراهم کردن فرصت‌های حرفه‌ای برای فعالان این حوزه است.
گلستان در زمینه صنایع‌دستی، هنرهای سنتی، مهارت‌های دوخت، طراحی و فعالیت هنرمندان و تولیدکنندگان بومی ظرفیت‌های قابل توجهی دارد. به‌ویژه بانوان هنرمند استان که در بخش‌های مختلف هنرهای وابسته به پوشاک و صنایع‌دستی فعالیت می‌کنند، می‌توانند نقش مؤثری در توسعه این عرصه داشته باشند.
ارتباط میان طراحان، تولیدکنندگان، آموزشگاه‌های هنری، مراکز دانشگاهی و فعالان صنایع‌دستی می‌تواند به شکل‌گیری یک زنجیره ارزش در حوزه مد و لباس کمک کند.
ما امیدواریم با بهره‌گیری از فرصت ایجادشده در بستر جشنواره، زمینه معرفی توانمندی‌های هنرمندان استان، حمایت از ایده‌های خلاقانه و حرکت به سمت تولید محصولات دارای هویت بومی فراهم شود.
در واقع، مد و لباس علاوه بر کارکرد فرهنگی و هنری، می‌تواند به یکی از زمینه‌های تقویت اقتصاد فرهنگ، کارآفرینی و ایجاد فرصت‌های شغلی در استان تبدیل شود.
دبیرخانه استانی؛ فرصتی برای دیده‌شدن ظرفیت‌های گلستان در سطح ملی
5.در نهایت، چه چشم‌اندازی برای فعالیت دبیرخانه غیرمتمرکز استانی چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر در گلستان ترسیم کرده‌اید و مهم‌ترین دستاورد مورد انتظار شما از این حضور چیست؟
مهم‌ترین هدف ما این است که ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و هویتی استان گلستان در عرصه ملی بیشتر معرفی شود و زمینه حضور و دیده‌شدن استعدادهای بومی فراهم آید.
یکی از مزیت‌های فعالیت دبیرخانه‌های غیرمتمرکز، فراهم شدن فرصت مشارکت استان‌ها در جریان ملی مد و لباس است. این رویکرد کمک می‌کند هر استان با تکیه بر ویژگی‌های فرهنگی و ظرفیت‌های بومی خود، در شکل‌گیری و غنای این جریان نقش‌آفرینی کند.
برای ما اهمیت دارد که حضور گلستان در این جشنواره به معرفی چند اثر یا برگزاری چند برنامه محدود نشود، بلکه زمینه‌ای برای استمرار فعالیت‌ها، شناسایی طراحان مستعد، حمایت از نسل جوان و ارتباط میان هنرهای سنتی و طراحی معاصر ایجاد کند.
امیدواریم بتوانیم با همکاری هنرمندان، طراحان، فعالان فرهنگی و مجموعه‌های مرتبط، از این فرصت برای معرفی هویت پوشاک اقوام گلستان و تبدیل بخشی از این میراث ارزشمند به ایده‌های نو و محصولات خلاقانه استفاده کنیم.
6.کلام آخر مدیرکل
اگر بخواهم در یک جمله نگاه خودم را به این موضوع بیان کنم، باید بگویم گلستان فقط صاحب یک میراث ارزشمند در حوزه پوشاک اقوام نیست، بلکه ظرفیت آن را دارد که این میراث را به زبان هنر و طراحی امروز بازآفرینی کند.
ما باید به اصالت‌های فرهنگی خود وفادار بمانیم، اما در عین حال از خلاقیت، نوآوری و نگاه نسل جوان غافل نشویم. آینده مد و لباس زمانی می‌تواند هویت‌مند و ماندگار باشد که میان ریشه‌های فرهنگی، نیازهای جامعه و ذوق و خلاقیت طراحان ارتباط برقرار کند.
امیدواریم چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر، فرصتی برای معرفی این توانمندی‌ها و آغاز مسیرهای تازه همکاری و تولید در استان گلستان باشد.
پایان گفت‌وگو، آغاز یک مسیر
گفت‌وگو به پایان می‌رسد، اما آنچه از این روایت باقی می‌ماند، صرفاً مجموعه‌ای از پاسخ‌ها درباره یک جشنواره نیست؛ بلکه تصویری از ظرفیت سرزمینی است که در آن، هر قوم با رنگ و نقش خود، بخشی از یک هویت مشترک را شکل داده است.
گلستان در حوزه مد و لباس، سرمایه‌ای دارد که ریشه در زندگی مردمانش، اقلیم متنوعش و هنر نسل‌هایی دارد که نقش‌ها و شیوه‌های پوشش را از گذشته تا امروز حفظ کرده‌اند.
اکنون فرصت آن است که این میراث، در کنار پاسداشت اصالت، با نگاه خلاقانه طراحان جوان پیوند بخورد؛ جوانانی که می‌توانند از دل نقش‌های کهن، طرح‌هایی متناسب با سلیقه امروز خلق کنند و هویت فرهنگی خود را نه فقط در قاب لباس‌های سنتی، بلکه در سبک زندگی معاصر به نمایش بگذارند.
دبیرخانه غیرمتمرکز استانی چهاردهمین جشنواره ملی مد و لباس فجر در گلستان می‌تواند نقطه اتصال این دو مسیر باشد؛ مسیری که از شناخت ریشه‌ها آغاز می‌شود و به خلاقیت، تولید، اشتغال و معرفی فرهنگ ایرانی در عرصه ملی می‌رسد.
شاید مهم‌ترین دستاورد این مسیر آن باشد که لباس، بار دیگر به زبان گویای هویت تبدیل شود؛ زبانی که در آن، اصالت گذشته با سلیقه امروز سخن می‌گوید و گلستان می‌تواند روایتگر بخشی از زیبایی و تنوع فرهنگی ایران باشد.
مصاحبه خانم جلالی با مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گلستان